ในวันนี้เพจ "นิเวศวิทยาการเมือง" จึงจะขอนำเสนอถึงปัญหาการถือครองที่ดินถือของประเทศไทย ที่มีกระจุกตัวและมีความเหลื่อมล้ำสูงมาก และเชื่อมโยงกับปัญหาที่ดินในพื้นที่จังหวัดชายแดนภาคใต้อย่างยิ่ง

จากการวิจัยของ ดวงมณี เลาวกุล ชี้ว่าประเทศไทยความไม่เสมอภาคในการถือครองที่ดิน จากข้อมูลการถือครองที่ดินที่มีโฉนดในปี 2555 ภาพรวมทั้งประเทศ และรายจังหวัด มีการกระจุกตัวของการถือครองที่ดินสูงมาก ภาพรวมทั้งประเทศมีค่าสัมประสิทธิ์ความไม่เสมอภาค (ค่าจีนี) สูงถึง 0.941 ขณะที่รายจังหวัดมีค่าจีนีอยู่ในช่วง 0.7 – 0.9 ภูมิภาคที่มีความไม่เสมอภาคในเรื่องการถือครองที่ดินมากที่สุด คือ ภาคกลาง (0.978) ส่วนภาคตะวันออกเฉียงเหนือมีความไม่เสมอภาคในเรื่องการถือครองที่ดินน้อยที่สุด (0.837) โดยคนไทย 3 ใน 4 ไม่มีที่ดินเป็นของตัวเอง (Thai Publica, 2555

เฉพาะกลุ่มคนที่มีที่ดินนั้น “ประเทศไทยมีค่าเฉลี่ยการถือครองที่ดินอยู่ที่ 13.97 ไร่ โดยบุคคลที่ถือครองที่ดินมากที่สุดในประเทศเป็นนิติบุคคล มีการถือครองที่ดินจำนวน 2,853,859 ไร่ ซึ่งงานวิจัยไม่ได้ระบุว่าเป็นใคร และเมื่อแบ่งผู้ถือครองที่ดินทั้งประเทศออกเป็น 5 กลุ่ม (100%) ทั้งบุคคลธรรมดาและนิติบุคคล พบว่ากลุ่มคนที่ถือครองพื้นที่น้อยที่สุด 20% แรก ถือครองที่ดินเฉลี่ย 0.086 ไร่ ขณะที่กลุ่มคนที่ถือครองพื้นที่มากที่สุด 20% ท้าย ถือครองที่ดินเฉลี่ย 62.5515 ไร่ ซึ่งมีความต่างกันประมาณ 729 เท่า” (เพิ่งอ้าง) ซึ่งสะท้อนให้เห็นถึงการกระจุกตัวของการถือครองที่ดินอย่างยิ่ง ทั้งนี้ เมื่อปี 2558 กลุ่มปฏิบัติงานท้องถิ่นรัฐไร้พรมแดนได้เสนอผลการศึกษาการถือครองที่ดิน ระบุ 10 ตระกูล-องค์กรที่ถือครองที่ดินมากสุดในประเทศ โดยตระกูลอันดับหนึ่งถือครองกรรมสิทธิ์ที่ดิน 630,000 ไร่ (Kapook.com 2558 และ วาสนา 2567) 

สำหรับที่ดินที่กระจุกตัวอยู่ในมือของรัฐ จากการอภิปรายงบประมาณปี 2565 ของพรรคก้าวไกลระบุว่า  กรมธนารักษ์เป็นหน่วยงานบริหารที่ราชพัสดุซึ่งมีที่ดินมีอยู่ประมาณ 12.5 ล้านไร่  โดย 96% เป็นหน่วยงานรัฐถือครอง อีก 4% กรมธนารักษ์บริหารเองและจัดเก็บรายได้ค่าเช่า ส่วนกระทรวงกลาโหมเป็นหน่วยงานที่ถือครองที่ราชพัสดุมากที่สุด โดยถือครองที่ดินรวมกัน 6.25 ล้านไร่ หรือ 50% ของที่ราชพัสดุทั้งประเทศ หรือขนาดพื้นที่ประมาณ 5 เท่าของกรุงเทพมหานคร ทั้งนี้ กองทัพได้ดำเนินการเชิงธุรกิจในที่ดินเหล่านี้ อาทิ สนามกอล์ฟ สถานพักตากอากาศ สนามมวย และ สนามม้า (เว็บไซต์พรรคก้าวไกล) 

อ้างอิง

1)  Thai Publica 2555. “นักวิชาการชี้ความมั่งคั่งของไทยอยู่ที่ใคร! คน 20% ครองทรัพย์สินสุทธิเกินครึ่งประเทศ” จาก   https://thaipublica.org/2012/08/concentration-of-wealth/ เผยแพร่เมื่อ 22 สิงหาคม 2555.

2)  10 ตระกูล-องค์กร ถือครองที่ดินมากสุดในประเทศ. เผยแพร่ใน https://hilight.kapook.com/view/117328   วันที่ 12 มีนาคม 2558

3) วาสนา กลั่นประเสริฐ 2567ใ 6 ตระกูลใหญ่ ถือครองที่ดินมากสุดในประเทศไทย. เผยแพร่ใน Prop2morrow ที่ https://shorturl.asia/7XwK0 เมื่อ 5 มกราคม 2567 

4) “ที่ดินกองทัพ ดินแดนลึกลับ ในระบบงบประมาณ” เผยแพร่ในเว็บไซต์พรรคก้าวไกลเมื่อ 26 มิถุนายน 2564 https://v2.moveforwardparty.org/parliament/3609/

(เรียบเรียงโดย เครือข่ายนักวิชาการศึกษานโยบายการพัฒนาจังหวัดชายแดนภาคใต้ - คนศ. จชต.)

#สิทธิและความมั่นคงในที่ดินคือรากฐานหนึ่งของสันติภาพชายแดนใต้