ไม่ใช่แค่พวกเราในเครือข่าย Tanah Kita Network เท่านั้นที่ไม่มีเอกสารสิทธิในที่ดินทำกิน แต่ยังมีพี่น้องชายแดนใต้อีกจำนวนมากที่ประสบชะตากรรมเดียวกัน ทำไมถึงเป็นเช่นนี้??? และนี่คือเป็นความผิดของพวกเราหรือ??? หรือนี่เเป็นความบกพร่องของรัฐที่ไม่สามารถดำเนินการออกเอกสารสิทธิให้ประชาชนได้อย่างอย่างทั่วถึงกันแน่????

ในสายตาของรัฐมักมองว่า เพราะพวกเราไม่มีเอกสารสิทธิในที่ดิน ดังนั้นพวกเราจึงเป็นเพียงผู้ที่อาศัยอยู่ในที่ดินของรัฐเท่านั้น ที่สำคัญรัฐมองว่า รัฐสามารถที่จะเอาที่ดินนี้ไปทำอะไรก็ได้ ในอดีตรัฐก็เอาที่ดินของพวกเราไปให้นายทุนสัมปทานตัดไม้ ต่อมารัฐก็บอกว่า ที่ดินเราเป็น “ป่า 2484” บางทีรัฐก็เอาที่ดินของเราไปประกาศเป็นเขตอุทยานแห่งชาติ หรือเขตรักษาพันธุ์สัตว์ป่า เช่น อุทยานแห่งชาติบูโด-สุไหงปาดี เขตรักษาพันธุ์สัตว์ป่าแถวพรุโต๊ะแดง เขตรักษาพันธุ์สัตว์ป่าฮาลา-บาลา ฯลฯ ล่าสุดก็จะมาประกาศเขตอุทยานแห่งชาติน้ำตกซีโปทับที่ดินของเราอีก

เราขอถามย้ำอีกครั้ง การที่เราไม่มีเอกสารสิทธิในที่ดินนั้นเป็นความผิดของใคร??? รัฐต้องยอมรับได้แล้วว่า นี่คือความบกพร่องของรัฐมาตั้งแต่ครั้งอดีตที่ไม่สามารถดำเนินออกเอกสารสิทธิให้ประชาชนได้อย่างอย่างทั่วถึง ที่สำคัญ ที่ผ่านมารัฐและข้าราชการต่างออกเอกสารสิทธิให้คนรวย นายทุน ผู้มีอิทธิพลได้มากมาย (บางทีก็ออกเอกสารสิทธิทับที่ดินทำกินของพวกเราด้วย) แต่รัฐไม่เคยกระตือรือร้นในการออกเอกสารสิทธิให้กับพวกเราชาวบ้านตาดำๆ เลย

(หมายเหตุ ภาพประกอบถ่าย ณ ที่ทำการเตรียมการอุทยานแห่งชาติน้ำตกซีโป ซึ่งจะเห็นว่าตั้งอยู่กลางสวนไม้ผลของชาวบ้านที่มีมาก่อนการเตรียมประกาศจัดตั้งเขตอุทยานฯ นานนับร้อยปี)