TKN เห็นชอบที่สมควรมีรัฐธรรมนูญฉบับใหม่

20 มกราคม 2569

#8กุมภากาเห็นชอบ // Tanah Kita Network เห็นชอบที่สมควรมีรัฐธรรมนูญฉบับใหม่

+++ รัฐธรรมนูญปี 2560 เป็นอุปสรรคต่อการปกป้องสิทธิในที่ดินของประชาชน +++

ที่ดิน ป่าไม้ คือฐานในการดำรงชีวิตของชาวบ้านมาหลายชั่วอายุคน แต่พวกเรากลับไม่มีอำนาจตัดสินใจหรือปกป้องสิทธิเหนือทรัพยากรนี้เลย และเรื่องนี้เกี่ยวข้องโดยตรงกับกฎหมายสูงสุดของประเทศ หรือ “รัฐธรรมนูญ”

แม้ในรัฐธรรมนูญฉบับปี 2560 จะบอกว่า ให้ประชาชนมีส่วนร่วมในการดูแลทรัพยากรธรรมชาติ แต่ในทางปฏิบัติกลับทำให้สิทธิของพวกเราอ่อนแรงลงกว่ารัฐธรรมนูญฉบับก่อนหน้า โดยเฉพาะรัฐธรรมนูญฉบับปี 2540

ในอดีต เราเคยมีรัฐธรรมนูญรับรองว่า ชุมชนมีสิทธิดูแล ใช้ประโยชน์ และปกป้องทรัพยากรในถิ่นที่อยู่ โดยชาวบ้านสามารถลุกขึ้นมาพูด คัดค้าน หรือฟ้องร้องรัฐได้ หากโครงการของรัฐทำลายป่า ทำลายน้ำ หรือกระทบวิถีชีวิต แต่ในรัฐธรรมนูญปี 2560 สิ่งเหล่านี้เปลี่ยนไป

รัฐธรรมนูญฉบับปี 2560 ไม่ได้มองชาวบ้านว่าเป็น “เจ้าของสิทธิ” เหมือนเดิม แต่เปลี่ยนให้เป็นเพียง “ผู้เข้าร่วม” ในโครงการที่รัฐจัดให้ การมีส่วนร่วมของชาวบ้านขึ้นอยู่กับว่ารัฐจะเปิดโอกาสหรือไม่ ไม่ใช่ “สิทธิ” ที่พวกเราจะหยิบมาใช้ได้เอง

อีกปัญหาหนึ่งคือ การใช้คำว่า “ทั้งนี้ ตามที่กฎหมายบัญญัติ” ซึ่งฟังดูเหมือนไม่มีอะไร แต่นี่หมายความว่า ต่อให้รัฐธรรมนูญบอกว่าพวกเรามีสิทธิ ก็ยังต้องรอกฎหมายอื่นของรัฐมาอนุญาตอีกที หากกฎหมายลูกไม่ออก ออกช้า หรือเขียนไว้ไม่เป็นธรรม สิทธิของชาวบ้านก็แทบใช้ไม่ได้

ประเด็นเหล่านี้ส่งผลมากในปัญหาเรื่องป่าไม้ที่ดิน พวกเราที่ทำกินบนผืนดินของเรามานานแต่ยังไม่มีเอกสารสิทธิ กลับต้องพิสูจน์ตัวเอง ต้องขออนุญาต ต้องทำตามเงื่อนไขของรัฐ ขณะที่รัฐยังคงมีอำนาจตัดสินใจเป็นหลัก ชาวบ้านจึงอยู่ในสถานะที่เสียเปรียบ

แม้รัฐธรรมนูญปี 2560 จะพูดถึงการรับฟังความคิดเห็น การประเมินผลกระทบ หรือการเยียวยาความเสียหาย แต่ทั้งหมดนี้ถูกวางไว้เป็น “หน้าที่ของรัฐ” ไม่ใช่ “สิทธิของประชาชน” เมื่อรัฐไม่ทำ หรือทำไม่จริง ชาวบ้านก็เรียกร้องได้มาก

*** สรุปได้ว่า รัฐธรรมนูญ 2560 เอื้อต่ออำนาจรัฐ แต่ไม่เอื้อต่อการปกป้องสิทธิในที่ดินของประชาชน ดังนั้น จึงสมควรต้องมีการจัดทำรัฐธรรมนูญฉบับใหม่ ที่ประชาชนอย่างพวกเราได้ร่วมเป็นเจ้าของอย่างแท้จริง ***